Home > თავისუფალი დრო, სასმელი > ვისკი – ირლანდიური VS შოტლანდიური

ვისკი – ირლანდიური VS შოტლანდიური

მისი წარმოშობის ისტორიის დაწყებას სულ მცირე ჩვენი წელთაღრიცხვით V საუკუნეს მიაწერენ.  ამბობენ,  რომ  “მწვანე კუნძულზე” დისტილაციის მეთოდი თავად წმინდა პატრიკის ხელმძღვანელობით მისიონერმა ბერებმა  ჩამოიტანეს იორდანიიდან, სადაც ეს ყველაფერი ჯვაროსნებისგან უსწავლიათ. თუ გავიხსენებთ იმასაც რომ St.Patrick-ი კონკრეტულად ირლანდიის მფარველია, ამ ვერსიას უპირობოდ და გაცხარებით არ ეთანხმებიან შოტლანდიელები და მუდამ აპროტესტებენ.  მაგრამ შოტლანდიელების გულისგასახეთქად ისიც უნდა ითქვას, რომ აღნიშნული ლეგენდის გარდა ბოლო-ბოლო არსებობს ოფიციალური დოკუმენტი იმის შესახებ, რომ პირველი ლიცენზია რომელიც დისტილაციის უფლებას აძლევდა ღვინის საამქრო  Old Bushmills-ს, ხოლო ეს საამქრო  ირლანდიაში მდებარეობს.  მიუხედავად იმისა, რომ ეს დოკუმენტი დათარიღებულია 1608 წლით, ვისკის შესახებ სკოტურ-კელტური მძაფრი კამათი დღემდე არ წყდება. საინტერესოა ამ პროდუქტის სახელწოდების წარმოშობაც, რომელსაც შოტლანდიელები ეძახიან whisky (უფრო ხშირად კი –“სკოჩს”), ხოლო ირლანდიელები ოდნავ განსხვავებით – whiskey-ს. ეს ყველაფერი  კარგად უნდა დავიმახსოვროთ, რადგან ჩვენს წინაშეა პირველი, ყველაზე მარტივი და ეფექტური მეთოდი იმისა,  რომ შემდგომში უკვე ჭკვიანური გამომეტყველებით სახალხოდ მოვახდინოთ შოტლანდიური ვისკის გარჩევა ირლანდიურისგან, ან პირიქით.
სხვათა შორის,  მოგვიანებით უკვე კანადაში და იაპონიაში გამოსული ნაწარმის whisky-ად მოხსენიება დაიწყეს, ხოლო ვისკი რომელიც იწარმოება ამერიკაში ირლანდიულ სტილში,  whiskey-ს უწოდებენ.
თავად ტერმინს რაც შეეხება, აქაც როგორც ყოველთვის მონასტრის კედლებს ვერ ავცდებით. ზუსტად მონასტრები აღმოჩნდნენ ვისკის პირველი მწარმოებლები, რომელსაც ლათინურად “Aque vitae“-ს (სიცოცხლის წყალი) უწოდებდნენ და ძირითადად სამკურნალო მიზნებისთვის იყენებდნენ. სამართლიანობა მოითხოვს ვთქვათ რომ ძველ შოტლანდიურ ენაზე “სიცოცხლის წყალი” ჟღერს როგორც “uisque baugh” და რომელმაც რამოდენიმე სახეცვლილების შემდეგ დაიმკვიდრა საბოლოო სახელი და უკვე  ასე ნაცნობად ჟღერს – ვისკი.
აი ამას კი უკვე ირლანდიელები აპროტესტებენ, რომლებიც სიცხარით არაფრით არ ჩამოუვარდებიან შოტლანდილებს და ისევ და ისევ წმინდა პატრიკის ლეგენდასთან ერთად აუცილებლად გაიხსენებენ ხოლმე თავიანთ თანამემამულე იენეს კოფის, რომელმაც 1830 წელს საბოლოოდ დახვეწა და დანერგა  ვისკის ახალი ტიპის სახდელი, რომელიც მომავალში გახდება ყველა თანამედროვე სახდელების ანალოგი და რომელიც თავის მხრივ პირდაპირ სამრეწველო დონეზე დააყენებს ვისკის წარმოებას. ამაზე შოტლანდიელები პირქუშად უპასუხებენ, რომ კოფიმ მხოლოდ და მხოლოდ შოტლანდიელი რობერტ სტეინის გამოგონებული სახდელი აპარატი გააუმჯობესა. ამაზე კი ირლანდიელები დღემდე შემორჩენილ 1556 წლის საპარლამენტო აქტს აუფრიალებენ ცხირწინ, სადაც ვისკი ქრონოლოგიურად პირველად კონკრეტულად ირლანდიის კონტექსტშია მოხსენიებული. სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ შოტლანდიელებსაც აქვთ დოკუმენტი რომელიც კიდევ უფრო ადრე 1505 წლით არის დათარიღებული და სადაც ერთ საკმაოდ საინტერესო ფაქტს ამოვიკითხავთ – თურმე ასე ვთქვათ ვისკის წარმოების მონოპოლიური უფლება ქალაქ ედინბურგის მაშინდელ საბჭოს ქირურგების და დალაქების გილდიისთვის მიუცია.  ეს ჯერ კიდევ ის ეპოქაა როდესაც მთელი შოტლანდია და არა მარტოდ დარწმუნებული იყო ვისკის სამედიცონო პოზიტიურ თვისებებში.
სამაგიეროდ და ამის საპასიუხოდ  ერთ ერთ ძველ ირლანდიურ ხელნაწერში საერთოდ შემდეგ წინადადებას ამოვიკითხავთ, რომელიც შეიძლება საკმაოდ არქაულადაც მოგვეჩვენოს, მაგრამ მედიცინაში ოდნავ გარკვეული ადამიანი ეგრევე მიხვდება თუ რაზეა საუბარი:  “მისი ზომიერად გამოყენება ანელებს სხეულის დაბერებას, სხეულში ამაგრებს ახალგაზრდობას, შველის მელანქოლიას, ახარებს გულს, ამახვილებს გონებას, აბრუნებს ხალისს. ის ებრძვის თავბრუსხვევებს, შველის მხედველობას, მისი მადლიერი შედეგებია რომ გული არ ჩქარობს, თვალებს ჩინი არ აკლდებათ, კბილები არ კრაჭუნობენ, ენა არ იბმევა, სუნთქვა არ იკვრება, მუცელი არ ბუყბუყებს, ხელი არ კანკალებს, მცირდება კრუნჩხვები, ვენები არ შრება და ძვლები კი ახალგაზრულად უფრო მოქნილი ხდება” .თუ არ ვცდები აქ ჰიპორტონიულ და სხვადასხვა საკმაოდ ნაცნობ დაავადებებთან ერთად აქ პირდაპირ ნევროზის სამკურნალო საშუალებაზეც არის საუბარი.
ირლანდიური უძველესი სამედიცინო ტრაქტატის საპასუხოდ კი შოტლანდიელებს შეუძლიათ კიდევ ააფრიალონ ერთი ძველი დოკუმენტი სადაც . . .
მოდით აქ შევჩერდეთ რა. . .
თორემ ეს მრავალსაუკუნოვანი კამათი არასოდეს არ დასრულდება და იქნება სანამ მანამ იარსებებს ეს ორი ქვეყანა.  და იქნება ყოველთვის მუდმივი საკაცობრიო შეკითხვა – და ბოლოს და ბოლოს ვინ გამოიგონა ვისკი, რომელსაც პრინციპში ამ წუთას უკვე არანაირი მნიშვნელობა აღარც აქვს.
აი ჩვენ კი თუ ყველა ზემოთჩამოთვლილ ცნობებს და თარიღებს ასე თუ ისე დავიმახსოვრებთ და სათანადო ადგილას (ირლანდიაში ან შოტლანდიაში) ავტორიტეტული სახით განვაცხადებთ, ჩათვალეთ რომ ირლანდიელის ან შოტლანდიელის სახლში ერთ ერთი უძვრიფასესი სტუმარი გახდებით. მთავარია ვიყოთ ფრთხილნი და ფაქტები არ ავურიოთ ერთმანეთში. კელტების და სკოტების შთამომავლები როგორც უკვე მივხდით ვისკის მოყვარულები არიან და აქედან  გამომდინარე სიფიცხეც არ აკლიათ.
მაგრამ მაინც დგება ერთი დილემა – და როგორ დავლიო ვისკი?
დამშვიდდით, მკაცრად განსაზღვრული წესები ვისკის სმას პირნციპში არც აქვს, მაგრამ იგივე ფილმებიდან გვახსოვს ვისკის დალევის ერთი სტილი – whisky on the rocks. “ვისკი ყინულით”, რომელსაც იგივე შოტლანდიაში არავინ იყენებს. შოტლანდიურ პაბში რომ შეუკვეთოთ ყინულიანი ვისკი, ბარმენ საკმაოდ ცივად გიპასუხებთ – “აქ არც ისე ცხელა მეგობარო”. მართალია, შოტლანდიაშია არ ცხელა და ვისკის ყინულით სმა ამერიკიდან არის შემოსული. თან აქ არამარტო ამერიკული თბილი კლიმატია დამნაშავე. ოკეანისგადაღმა ვისკები არც ისე სასიამოვნო დასალევია თუ რამეში არ გააზავე. რაც არანაირად არ ჭირდება ირლანდიულ (რომელსაც თავის “სინაზის” გამო საერთოდ გაზავებას არ საჭიროებს) და შოტლანდიურ ვისკებს.
თუმცა შოტლანდიაში მაინმც არსებობს ეგრეთ წოდებული ვისკის სმის “ხუთი S”-ის წესი, რომელიც ძალიან მოკლედ ასე ჟღერს : Sight (აღტაცებით ყურება), Smell (არომატის ჩასუნთქვა), Swish (გემოს გასინჯვა), Swallow (პატარა ყლუპით დალევა) და ხანდახა Splash(წყლით გაზავება)
მაგრამ, მიუხედავად იმისა, რომ ამ “ხუთი S”-ის წესს არასოდეს არ გამოვიყენებთ და ამ წუთში არც კი ვიცით როგორ და რისგან მზადდება ჩვენი დღევანდელი გმირი,  წერილის წაკითხვის შემდეგ მაინც შეიძლება ჩვენ თავს უკვე ვისკის მინი-ექსპერტიც ვუწოდოთ და თავისუფალ დროს გარშემო მყოფი ადამიანები პერიოდულად გავაოცოთ ჩვენი იმ სისხარტით რითაც მარკეტებში  ერთმანეთისგან გავარჩევთ ირლანდიულ და შოტლანდიურ ვისკებს.
გაგა გობრონიძე
Advertisements
  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s